Dna moczanowa, znana również jako podagra czy skaza moczanowa, to choroba metaboliczna, która charakteryzuje się podwyższonym poziomem kwasu moczowego we krwi. To z kolei prowadzi do odkładania się kryształków moczanu sodu w stawach i tkankach, co wywołuje silny ból i stany zapalne.
Dna moczanowa to schorzenie stawów, które wynika z podwyższonego poziomu kwasu moczowego we krwi, znanego jako hiperurykemia, przekraczającego 6,8 mg/dl (404 umol/l). Główne przyczyny dny moczanowej to zaburzenia genetyczne, dieta bogata w puryny i fruktozę oraz nadmierne spożycie alkoholu, co zwiększa ryzyko zachorowania.
Najczęstszym objawem dny moczanowej są ostre napady bólu, obrzęku i zaczerwienienia stawów. Zazwyczaj pojawiają się one nagle, często w nocy, i trwają około 7-10 dni. Przewlekła dna moczanowa może objawiać się dolegliwościami dotyczącymi wielu stawów, a powikłania obejmują problemy z nerkami, kamicę moczową oraz choroby serca.
Czy wiesz, że dna moczanowa była kiedyś nazywana „chorobą bogaczy” lub „chorobą królów”? To z powodu jej związku z dietą obfitującą w mięso i alkohol, która była dostępna głównie dla zamożnych.
Dieta ubogopurynowa jest kluczowym elementem leczenia dny moczanowej, mającym na celu obniżenie poziomu kwasu moczowego we krwi poprzez ograniczenie spożycia produktów bogatych w puryny. Warto ograniczyć spożycie tłuszczów o połowę i zwiększyć ilość węglowodanów, a podczas napadów warto wprowadzić dietę bezmięsną.
W diecie przy dnie moczanowej należy unikać produktów takich jak mięso (szczególnie dziczyzna i baranina), podroby, tłuste ryby (np. śledzie, sardynki, szproty), wywary mięsne i kostne, tłusty nabiał, grzyby, suche nasiona roślin strączkowych, kakao, czekoladę, mocną herbatę i kawę, a także alkohol, zwłaszcza piwo.
Niewskazane jest również spożywanie ostrych przypraw, rabarbaru i szpinaku, które mogą zaostrzać objawy choroby.
Podstawą diety przy dnie moczanowej są produkty o niskiej zawartości puryn, takie jak chudy nabiał (mleko, sery twarogowe, fermentowane napoje mleczne), chude ryby (np. dorsz, mintaj), większość owoców i warzyw, produkty zbożowe, dżemy, soki owocowe i warzywne oraz herbaty ziołowe i owocowe, a także kawa zbożowa.
W ograniczonych ilościach można spożywać gotowane mięso (do 50 g dziennie lub większe porcje co kilka dni) oraz niewielką ilość masła.
Pamiętaj, że odpowiednie nawodnienie jest kluczowe – osoby z dną moczanową powinny pić co najmniej 3 litry płynów dziennie, najlepiej wody, aby wspomóc wydalanie kwasu moczowego.
W diecie na dnę moczanową zaleca się stosowanie technik kulinarnych takich jak gotowanie w dużej ilości wody, unikając smażenia, duszenia i pieczenia, aby zminimalizować zawartość puryn w potrawach. Zupy i sosy powinny być przygotowywane bez użycia wywarów mięsnych i grzybowych, a do zagęszczania można używać zawiesiny z mąki i mleka zamiast zasmażek czy tłustych śmietan.
Zdrowy jadłospis przy dnie moczanowej powinien składać się z 4-5 posiłków dziennie, z ostatnim spożywanym na 4 godziny przed snem, aby zmniejszyć nocne zatrzymywanie kwasu moczowego. Należy unikać diet niskokalorycznych, szczególnie w okresach napadów, a zwiększyć spożycie chudego nabiału i jaj dla odpowiedniej podaży białka.
W diecie powinny dominować tłuszcze roślinne, wspierające zdrowie serca i naczyń, a dzienne spożycie płynów powinno wynosić co najmniej 3 litry.
Czynniki sprzyjające napadom dny moczanowej to przede wszystkim stres, bardzo duży wysiłek fizyczny, wychłodzenie organizmu, picie alkoholu oraz stan kwasicy ketonowej, który może być wywołany drastycznym ograniczeniem kaloryczności diety i niedostatecznym spożyciem węglowodanów.
Osoby z dną moczanową powinny zwracać uwagę na swoje samopoczucie psychiczne i fizyczne, ponieważ zarówno silny stres, jak i intensywny wysiłek mogą prowokować nieprzyjemne ataki choroby.
Przykładowy jadłospis przy dnie moczanowej może obejmować na śniadanie jajecznicę z cebulą i papryką, pieczywo oraz kawę zbożową z chudym mlekiem. Drugie śniadanie to koktajl truskawkowy z kefiru, obiad może składać się z zupy jarzynowej, makaronu z sosem pomidorowo-warzywnym oraz mięsem mielonym z indyka, a do tego kompot owocowy.
Kolacja może być lekka, np. kanapki z twarożkiem, ogórkiem i szczypiorkiem, popite herbatą ziołową.
Tak, większość owoców jest dozwolona w diecie przy dnie moczanowej, ponieważ zawierają one niewielkie ilości puryn. Szczególnie polecane są owoce jagodowe, cytrusowe oraz jabłka.
Dozwolone są chude ryby, takie jak dorsz, mintaj czy sandacz. Należy unikać tłustych ryb morskich (śledzie, sardynki, szproty) oraz ryb wędzonych i konserw rybnych z powodu wysokiej zawartości puryn.
Kawa w umiarkowanych ilościach jest zazwyczaj dozwolona, a niektóre badania sugerują nawet jej korzystny wpływ na obniżenie ryzyka dny moczanowej. Zaleca się jednak wybieranie kawy zbożowej lub z dodatkiem chudego mleka.
Nieleczona dna moczanowa może prowadzić do przewlekłego zapalenia stawów, deformacji stawów, uszkodzenia nerek, rozwoju kamieni nerkowych oraz zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak nadciśnienie czy choroba niedokrwienna serca.
Dieta bezmięsna jest szczególnie zalecana podczas ostrych napadów dny moczanowej. Po ustąpieniu objawów można stopniowo wprowadzać do diety gotowane mięso w ograniczonych ilościach, zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka.
Leczenie dny moczanowej obejmuje farmakoterapię (leki przeciwzapalne, obniżające poziom kwasu moczowego) oraz modyfikację stylu życia, w tym unikanie czynników wywołujących napady, takich jak stres czy alkohol, oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała.
